Akdağmadeni'nde 3 tarihi yapı bir arada: Kilise, PTT binası ve askerlik şubesi

Yozgat'a 104 kilometre uzaklıktaki Akdağmadeni, adını ilçedeki kurşun madenciliğinden alıyor. XIX. yüzyılda madenlerde çalışan Rum ve Ermeni işçilerin oluşturduğu kalabalık nüfus, bugün hâlâ ayakta olan yapılarda iz bırakmış durumda.

Kayıtlara göre Akdağmadeni 1815'te yerleşim yeri olarak kuruldu, 1862'de belediye teşkilatını aldı ve 1871'de kaza statüsüyle Yozgat'a bağlandı. Osmanlı dönemine ait 1895 yılı nüfus kayıtları, kasabada 1920 Rum erkek, 2031 Rum kadın, 1027 Ermeni erkek ve 877 Ermeni kadın yaşadığını gösteriyor; aynı dönemde ilçe merkezinde üç kilise ve gayrimüslim cemaatlere ait okullar bulunuyordu. Bu kalabalık nüfus, 1924-1927 yılları arasında Türkiye ile Yunanistan arasındaki mübadele sonrasında büyük ölçüde bölgeyi terk etti; boşalan yerlere Müslüman nüfus yerleşti.

Madenci işçiler için inşa edilen taş kilise

İlçe merkezindeki Yeşildere Mahallesi'nde yer alan taş kilise, 1862 yılında kurşun madeninde çalışan gayrimüslim işçilerin ibadet ihtiyacını karşılamak amacıyla yapıldı. Üç nefli bazilikal planıyla inşa edilen yapının içinde sekiz sütun ve Yunanca yazılmış 13 kitabe bulunuyor; zemini taş döşemeli, iç mekânı beşik tonozlarla, dış çatısı kırma çatıyla örtülü. Mübadeleyle birlikte cemaatini kaybeden kilise zamanla kullanım dışı kaldı. Yapı 2005 yılında koruma altına alındı ancak bugün hâlâ atıl durumda; çatısının bir bölümü çökmüş halde duruyor.

Ticarethaneden PTT binasına: Saray Mağazası

Ahisavi Mahallesi'ndeki eski PTT binası, kuzey cephesindeki kitabelere göre hicri 1316-1319, miladi 1899-1902 yılları arasında "Saray Mağazası" adıyla bir ticarethane olarak inşa edildi. Kesme mermer cepheli, dikdörtgen planlı yapı önden tek kat, arka sokaktan iki kat görünüyor; cephesinde üç üçgen alınlık ve bunların ortasında birer yuvarlak pencere, girişte iki kemerli kapı yer alıyor. Bina 1933'ten itibaren PTT hizmeti vermeye başladı. Bugün Akdağmadeni Belediyesi'ne ait olan yapı, Sosyal Güvenlik Kurumu ilçe müdürlüğü tarafından kullanılıyor.

Adı askerlik şubesinden gelen yapı aslında bir Rum eviydi

Çamlık Mahallesi'nde bulunan eski askerlik şubesi binası, adının aksine aslen bir konut olarak inşa edildi; yapıyı bir Rum ailesinin mübadeleye kadar ev olarak kullandığı biliniyor. İki katlı ve dikdörtgen planlı bina, cephe düzeniyle XIX. yüzyıl sonu sivil mimarisine ait özellikler taşıyor ve 1983 yılında tescillendi. Mübadele sonrası belediyeye devredilen yapı, yıllar içinde çeşitli kamu kurumlarınca kullanıldı; adını aldığı askerlik şubesi hizmeti de bunlardan biriydi. Restorasyonu tamamlanan bina, bugün Akdağmadeni Belediyesi tarafından konuk evi olarak işletiliyor.

Üç yapı da Akdağmadeni'nin tescilli kültür varlıkları listesinde yer alıyor ve ilçe merkezinde birbirine yürüme mesafesinde bulunuyor. İlçeyi ziyaret etmek isteyenler, güncel ziyaret koşulları için Akdağmadeni Belediyesi'nden bilgi alabilir.