Sarıkaya'da 2 bin yıllık miras: Roma hamamı Kral Kızı efsanesiyle UNESCO adayı
Yozgat'ın Sarıkaya ilçe merkezinde, kaynağından çıkan sıcak suyun tam üzerine kurulmuş Roma Hamamı, MS 2. yüzyıldan bu yana aynı termal kaynaktan beslenmeye devam ediyor. Bölgede "Kral Kızı Hamamı" adıyla anılan yapı, 2018 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı.
Büyük bölümü zamanla yıkılmış olsa da ayakta kalan tonozlu cephesi, Anadolu'da korunabilmiş en özgün Roma dönemi hamam kalıntılarından biri kabul ediliyor. Yozgat il merkezine yaklaşık 80 kilometre uzaklıktaki yapı, Sarıkaya ilçesinin tam merkezinde yer alıyor; ayrıca gitmek gerekmiyor, ilçeye varan ziyaretçi hamamı ilçe meydanının içinde buluyor. Uluslararası kayıtlara "Basilica Therma" adıyla geçen hamam, kaynağından yaklaşık 45 derece sıcaklıkta çıkan suyuyla yüzyıllardır dikkat çekiyor.
Yapının batıya bakan, yaklaşık 30 metre uzunluğundaki tonozlu cephe duvarı, önündeki büyük termal su birikintisinde neredeyse ayna gibi yansıyor; mermer kemerleri ve simetrik oranlarıyla bölgenin en çok fotoğraflanan tarihi noktalarından biri haline gelmiş durumda.
Roma döneminde inşa edilen yapı tek bir çağla sınırlı kalmamış. Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de kullanıldığı biliniyor; bu da bölgedeki termal suyun yüzyıllar boyunca kesintisiz bir cazibe merkezi olduğunu gösteriyor.
Kral Kızı adı nereden geliyor?
Yöre halkı arasında anlatılan bir rivayete göre, Kayseri'de yaşayan bir kralın tedavisi mümkün görülmeyen bir hastalığa yakalanan kızı, bu sularda yıkandıktan sonra iyileşmiş. Bu anlatı zamanla yapının "Kral Kızı Hamamı" olarak anılmasına yol açmış. Suyun mineral içeriğine dair bilimsel bir sağlık iddiası bulunmuyor; anlatı, bölgenin sözlü tarihine ait bir efsane olarak aktarılıyor.
Üç ayrı havuzdan oluşan yapı
Hamamın günümüze ulaşan bölümü üç ayrı havuzdan oluşuyor. Cephenin önünde 23,30x12,80 metre ölçülerinde, 1,34 metre derinliğinde açık bir termal havuz bulunuyor. Cephenin arkasında simetrik merdivenli 16x4 metrelik kapalı bir havuz, yapının doğusunda ise yarım daire kenarlı 15x5,20 metrelik üçüncü bir havuz yer alıyor. Bu ölçüler, yapının sıradan bir kaplıca değil, planlı bir Roma dönemi termal tesisi olarak tasarlandığını ortaya koyuyor.
Restorasyon bitti, yıkanma tesisi değil
Yozgat Müze Müdürlüğü gözetiminde 2022'de başlayan çevre düzenlemesi çalışmaları Ağustos 2024'te tamamlandı. Bu çalışmaların ardından yapı daha görünür hale geldi ve ziyaretçilere daha konforlu bir gezi güzergahı sunulmaya başlandı. Bugün alan aktif bir yıkanma tesisi değil; korunan bir arkeolojik alan ve gezilecek tarihi yer statüsünde tutuluyor. Ziyaret öncesinde güncel açılış saatleri ve koşulların Sarıkaya Belediyesi veya Yozgat Müze Müdürlüğü'nden teyit edilmesi öneriliyor.
Yapının UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alması, kalıcı Dünya Mirası unvanı anlamına gelmiyor; kalıcı listeye giriş için ayrı bir başvuru ve uzun bir değerlendirme süreci gerekiyor. Sarıkaya Roma Hamamı, bu sürecin adaylarından biri olarak izlenmeye devam ediyor.
