Yozgat'ta tarihi Tiftik Han'ın hikayesi: Hapishaneden 36 bin kitaplık kütüphaneye
Yozgat'ın Akdağmadeni ilçesinde bulunan iki katlı tarihi bina, 19'uncu yüzyılda bölgenin tiftik ticaretinin merkeziyken 1980'e kadar cezaevi olarak kullanıldı. Askeri darbenin ardından otuz bir yıl boş kalan yapı, bugün 36 bin kitaplık ilçe halk kütüphanesi olarak ziyaretçi ağırlıyor.
Akdağmadeni ilçe merkezindeki Tiftik Han, kalın Horasan harçlı duvarları ve kemerli cephesiyle bölgenin ayakta kalabilen en eski yapılarından biri kabul ediliyor. Binanın ikinci katındaki bir odanın kapısı üzerinde Hicri 1316, yani Miladi 1898-1899 tarihi okunuyor; bu da yapının geç Osmanlı döneminde bugünkü halini aldığına işaret ediyor.
Beyaz kesme taştan yükselen bina, dikdörtgen planı ve iki katlı cephesiyle Osmanlı şehir hanı mimarisinin tipik örneklerinden sayılıyor. Ön girişte yer alan kapının üzerinde kabartma bir aslan figürü ile "Maşallah" ve "Sübhanallah" yazıları dikkat çekiyor; üçgen alınlık ve çiçek motifleriyle süslenen cephe, iç kısımdaki tonozlu avlu ve odalarla bütünleşiyor.
Adını tiftik ticaretinden alan han
Binanın "Tiftik Han" adını taşımasının nedeni, duvarlarının dayanıklı yapısı sayesinde uzun yıllar tiftik deposu olarak kullanılmasına dayanıyor. Osmanlı döneminde Ankara keçisinden elde edilen tiftik yünü, Akdağmadeni ve çevresinde önemli bir ticaret kalemiydi; hanın sağlam Horasan duvarları, yünün nem almadan depolanmasına elverişli bulunmuş ve yapı zamanla bölgenin tiftik alım satımının yapıldığı merkez haline gelmişti.
Zamanla işlevi değişen bina, cezaevi binasına dönüştürülerek uzun süre bu amaçla kullanıldı. Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafından tescillenirken yapının kayıtlara "hapishane" adıyla geçmesi de bu dönemin izini taşıyor.
Otuz bir yıl boş kaldı
Tiftik Han, hapishane işlevini 1980 yılına kadar sürdürdü. 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından kapatılan bina, 2011 yılına kadar kullanılmadan boş bırakıldı. Bu süre zarfında yapının bakımsız kalması, tarihi dokusunun korunması konusunda zaman zaman endişe yaratsa da bina büyük ölçüde ayakta kalmayı başardı.
2011'den sonra Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü'nün "İyileştiren Kütüphaneler" temalı projesi kapsamında restore edilen yapı, ilçe halk kütüphanesine dönüştürüldü. Eski koğuşların yerini kitap rafları aldı, tonozlu avlu ise okuyucuların vakit geçirdiği bir alana çevrildi.
Bugün Tiftik Han'da 36 bin kitap bulunuyor ve kütüphanenin 4 bin 169 aktif üyesi kayıtlı. Kütüphane hafta içi 08.00-17.00 saatleri arasında hizmet veriyor, cumartesi ve pazar günleri kapalı tutuluyor. Tarihi dokusunu koruyan bina, hem okuma alışkanlığı kazandırmak isteyenler hem de Yozgat'ın Osmanlı dönemi mimarisini yakından görmek isteyen ziyaretçiler için bölgenin öne çıkan duraklarından biri haline geldi.